Quang cảnh Đại hội Đảng lần thứ hai. Ảnh: Tư liệu

Tháng 5/1945 trước diễn biến mau lẹ của tình hình thế giới và trong nước có lợi cho cách mạng Việt Nam, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã quyết định rời Pác Bó (Cao Bằng) về Tân Trào (Tuyên Quang). Tại Tân Trào, tháng 6-1945 Người đã chỉ thị thành lập Khu giải phóng gồm 6 tỉnh Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Hà Giang, lấy Tân Trào là đại bản doanh. Từ đây, Tuyên Quang trở thành Thủ đô Khu giải phóng, nơi trung ương Đảng, Bác Hồ ở, làm việc và lãnh đạo cách mạng Việt Nam. Tuyên Quang vinh dự là nơi hội tụ đầy đủ những nhân tài xuất sắc, tinh hoa của dân tộc chung quanh một lãnh tụ vĩ đại - Hồ Chí Minh.

Kể từ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đến cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Bác Hồ đã ở Tuyên Quang gần 6 năm để lãnh đạo cách mạng, hình ảnh vị lãnh tụ tối cao của dân tộc đã in đậm trong trái tim của đồng bào các dân tộc nơi đây.

Trong thời gian ở Tuyên Quang, bên cạnh Bác Hồ là đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh, người học trò xuất sắc của Bác. Liên tục ở bên Bác trong những ngày trên đất Tuyên Quang và chiến khu Việt Bắc, đồng chí Trường Chinh là người lắng nghe và tiếp thu từng ý nghĩ sâu sắc trong lời nói của Bác. Tiếp thu tư tưởng của Bác, đồng chí Trường Chinh viết thành những cuốn sách dày như: Trường kỳ kháng chiến nhất định thắng lợi, những bài tham luận dài in thành sách như: Chủ nghĩa Mác và văn hóa đọc tại Đại hội Văn hóa năm 1948.

Gần gũi Bác còn phải nói đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhà quân sự đại tài mà Bác Hồ đã tin cậy ngay từ đầu. Đồng chí được giao chức Bộ trưởng Quốc phòng và phong Đại tướng vào năm 1948 khi mới 37 tuổi. Là Tổng tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam, đồng chí đã không phụ lòng tin cậy của Bác Hồ. Đánh thắng từ trận này sang trận khác, đồng chí trở thành một nhà quân sự đại tài được đánh giá cao trên phạm vi thế giới.

Bên cạnh Bác còn có đồng chí Phạm Văn Đồng. Là một nhà hoạt động xuất sắc của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng chí đã trải qua nhiều chức vụ quan trọng trong Đảng, được Bác Hồ đặc biệt tin cậy. Trong thời gian ở Tuyên Quang, sống bên Bác, đồng chí đã thực hiện nhiều chức vụ xuất sắc như: Phó Chủ tịch Hội đồng Quốc phòng (1949), Bộ trưởng Bộ Ngoại giao (1954), Thủ tướng Chính phủ (1955).

Bên cạnh Bác còn có các đồng chí lãnh đạo Đảng vừa có tài, vừa có đức, tạo được niềm tin cậy tuyệt đối của Nhân dân đối với Đảng, như: Tôn Đức Thắng, Nguyễn Lương Bằng, Lê Văn Lương, Hồ Tùng Mậu, Hoàng Quốc Việt, Trần Đăng Ninh... Thiên tài của Bác, sự sáng suốt và lòng bao dung của Bác đã khiến cho rất nhiều các vị trong chính quyền cũ thời Pháp thuộc đi theo cách mạng và toàn tâm toàn ý thực hiện các nhiệm vụ được phó thác như các cụ: Huỳnh Thúc Kháng, Phan Kế Toại, Bùi Bằng Đoàn, Phan Anh… Suốt 9 năm kháng chiến ở chiến khu, đông đảo trí thức yêu nước đã đồng cam cộng khổ, sống bên cạnh Bác và làm tròn mọi trách nhiệm được giao.

Cùng các nhân sĩ, trí thức trong nước, nhiều trí thức ở ngoài nước đã theo tiếng gọi của Tổ quốc và Bác Hồ trở về nước lên Tuyên Quang tham gia cách mạng, như: GS Tôn Thất Tùng, GS. Hoàng Tích Trí, GS. Hồ Đắc Di, GS. Đặng Văn Ngữ, KS. Trần Đại Nghĩa... Lúc ấy, trên mảnh đất nhỏ hẹp của Tuyên Quang đã tồn tại hầu hết các bộ, ban, ngành của Trung ương, với những người đứng đầu được Bác lựa chọn rất chính xác. Đó là những người có trình độ cao về kiến thức và chuyên môn, được toàn Đảng, toàn dân tín nhiệm, có thể nêu vài ví dụ như: Bộ Kinh tế có ông Phan Anh giữ chức Bộ trưởng, ông Trần Đại Nghĩa - Thứ trưởng phụ trách Công nghiệp, ông Bùi Công Trừng - Thứ trưởng phụ trách Thương nghiệp; Bộ Giao thông công chính do ông Trần Đăng Khoa làm Bộ trưởng, ông Lê Dung làm Thứ trưởng; Bộ Ngoại giao do ông Hoàng Minh Giám làm Bộ trưởng; Bộ Y tế do bác sỹ Hoàng Tích Trí làm Bộ trưởng, bác sỹ Tôn Thất Tùng và bác sỹ Nguyễn Kinh Chi làm Thứ trưởng; Bộ Quốc gia Giáo dục do học giả Nguyễn Văn Huyên làm Bộ trưởng; Giám đốc Nha Công an là đồng chí Lê Giản...

Ngoài ra, các Bộ khác đều do những người có trình độ văn hóa cao, có kiến thức chuyên môn sâu sắc phụ trách như các ông: Vũ Đình Hòe, Nguyễn Văn Tạo, Trần Huy Liệu, Cù Huy Cận, bác sỹ Nguyễn Đình Tụng… Còn rất nhiều trí thức khác đã tham gia nhiều việc quan trọng của đất nước như: nhà thơ Tố Hữu làm Chủ tịch Hội Văn nghệ; ông Hoàng Tuấn làm Giám đốc Thông tấn xã; ông Trần Lâm làm Giám đốc Đài tiếng nói Việt Nam; họa sỹ Tô Ngọc Vân hiệu trưởng trường Mỹ thuật…

Trên đây là những tinh hoa của dân tộc, những nhà lãnh đạo kiệt xuất của dân tộc Việt Nam được nêu tên trong số rất nhiều những nhà lãnh đạo, tinh hoa dân tộc hội tụ bên cạnh Bác Hồ trong những ngày đầu của cách mạng mạng trên đất Tuyên Quang. Có thể khẳng định, trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945 và 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược không có tỉnh nào có nhiều may mắn và vinh dự lớn lao như tỉnh Tuyên Quang.

Là Thủ đô khu giải phóng - Thủ đô kháng chiến, trung tâm lãnh đạo cách mạng của toàn quốc, nơi hội tinh hoa của Đảng đứng đầu là lãnh tụ kiệt xuất Hồ Chí Minh, Tuyên Quang đã chứng kiến quyết tâm sắt đá “Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập” và nhiều sự kiện lịch sử trong đại, có ý nghĩa quyết định đối với vận mệnh dân tộc: Hội nghị toàn quốc của Đảng thông qua chủ trương Tổng khởi nghĩa; Quốc dân Đại hội Tân Trào lập ra Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, quy định Quốc kỳ, Quốc ca; Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng cùng nhiều Đại hội, hội nghị quan trọng khác của Đảng. Từ Tuyên Quang, nhiều quyết sách, quyết nghị, sắc lệnh, chỉ thị quan trọng của Đảng được ban hành và truyền đi khắp cả nước để lãnh đạo toàn dân tiến hành Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 thành công, làm nên chiến thắng Điện Biên phủ “Lẫy lừng năm châu, chấn động địa cầu” giành thắng lợi hoàn toàn trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.

Nguyễn Văn Đức